Brodnica i okolice. Zaskakujące odkrycia na polach Michałowa: co znaleziono tym razem?

Minął drugi rok poszukiwań na polu w Michałowie, więc nadszedł czas na jego krótkie podsumowanie.

W 2025 r. poszukiwania na moim pozwoleniu wydanym przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu prowadziła Ekipa na Michałowie (w jej skład wchodzą nastolatkowie z sąsiedztwa: Franek, Michał, Grzegorz i Marcel) oraz zaprzyjaźnieni poszukiwacze, a także synek Maciej Perliński i wnuczka Pola . Przez ten czas wytworzył się zgrany i sprawdzony team biorący też udział w poszukiwaniach na innych pozwoleniach (Szymona, Krzysia, Andrzeja, Waldka i kolejnym moim).

W 2025 r. znalezione na Michałowie zostały łącznie 143 zabytki (w tym 4 zabytki archeologiczne). Jest to całkiem dobry wynik zważywszy, że pola były już dość dokładnie przeszukane w 2024 r. (wówczas znalezionych zostało 207 artefaktów).

WARTO WIEDZIEĆ: Oto co znaleziono na polu w Michałowie w 2024 rok [ZDJĘCIA]

Podobnie jak ostatnio ujawnione zostały monety od XV w. do 1945 r., guziki wojskowe i urzędnicze, plomby ołowiane, dewocjonalia, drobna biżuteria, elementy wyposażenia wojskowego i przedmioty użytkowe o charakterze zabytkowym. Najciekawszą i najstarszą dotychczas znalezioną monetą okazał się szeląg elbląski wybity przez króla Kazimierza Jagiellończyka w mennicy w Elblągu w latach 1446-1492.

Fot. M. Perliński: szelog elbląski z XV wieku

Wśród podjętych monet poza groszami Augusta III Sasa oraz groszami z czasów Królestwa Polskiego i II Rzeczypospolitej przeważały srebrne i miedziane monety pruskie i niemieckie. Podobnie jak w poprzednim roku ziemia oddała także krzyżyki i medaliki religijne, z których godnym uwagi jest medalik (już drugi na tym terenie) wybity z okazji objawienia w 1877 r. w Gietrzwałdzie Matki Bożej dwojgu dzieciom: Justynie Szafryńskiej (lat 13) i Barbarze Samulowskiej (lat 12) na przykościelnym klonie oraz niepotwierdzonego objawienia św. Józefa w XIX w.

O dziwo, na polach znaleźliśmy też odznaki szkolne – jedna to odznaka szkoły powszechnej z okresu międzywojennego noszona przez ucznia na czapce, klapie kołnierza lub naramienniku, a druga to odznaka szkolna szkoły podstawowej z tego samego okresu noszona przez ucznia na czapce. Godne uwagi są także niemieckie medale i wpinki patriotyczne: z 1888 r. upamiętniające śmierć Fryderyka III Cesarza Niemiec i króla Prus (3 szt.), czy z 1915 r. z wizerunkiem dwóch cesarz z lewego profilu. Michałowo potwierdza, że przebywali tutaj żołnierze napoleońscy lub polscy weterani wojen napoleońskich walczący w powstaniu listopadowym, czego dowodem jest podjęty z ziemi kolejny guzik z tego okresu z numerem 95 w labrach należący do żołnierza 95 pułku piechoty liniowej (3e Regiment d'Infanterie de Ligne) Wielkiej Armii Napoleona (Grande Armee).

Fot. M. Perliński

Poszukiwania potwierdzają, iż w dniu 18 sierpnia 1920 r. Wojsko Polskie wyzwoliło Brodnicę i przepędziło sowietów z miasta w obrębie ulic Polnej, Michałowskiej i Małej w kierunku Szczuki i ulicy Lidzbarskiej. Świadczą o tym znalezione kolejne elementy umundurowania i wyposażenia wojskowego pochodzenia pruskiego i rosyjskiego: zawieszka od szabli, carskie guziki wojskowe wz. 1829 i wz. 1857 oraz niemiecki M 1915 czy gwiazdka z naramiennika (pagonu) lub kołnierza niemieckiego munduru. Skoro żołnierze polscy w tamtym czasie nie mieli jednolitego umundurowania i odziani byli w mundury armii zaborczych, a bolszewicy nierzadko ubrani byli w mundury z carskich magazynów, stawiam tezę, iż zabytki te pochodzą z walk o Brodnicę w 1920 r. zważywszy, że w czasie I wojny światowej nie doszło tu do starć pomiędzy zaborcami. Istotne jest też to, że znaleźliśmy znowu wiele łusek od Mosina, Mausera i Lee-Enfielda wyprodukowanych w latach 1886-1920.

W trakcie poszukiwań pojawiły się też zabytki archeologiczne, które zgłoszone zostały do Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu. Są to: fibula (zapinka) z grzebykiem prawdopodobnie z kultury wielbarskiej z ok. 80 r. do ok. 260 r., szpila do spinania włosów lub ubioru z główką zwiniętą w uszko prawdopodobnie z epoki brązu, fragment naczynia przy krawędzi ozdobionego punktowymi wypustkami również prawdopodobnie z epoki brązu i obrączka późniejszego pochodzenia. Zabytkami tymi zainteresowałem archeologa Filip Marciniak z Muzeum w Brodnicy i mam nadzieję, że znajdą się one w tej placówce muzealnej jako poszerzające wiedzę o najdawniejszej historii tej części miasta.

Fot. M. Perliński: fibula (zapinka) z grzebykiem prawdopodobnie z kultury wielbarskiej z ok. 80 r. do ok. 260 r

Przede mną i Ekipą na Michałowie pozostał kolejny rok poszukiwań na tym pozwoleniu. Są jeszcze części działek należących do Piotr Gruszczyński i Andrzej Pszuk wymagające dokładniejszego przeszukania. Trzeba też pamiętać, iż po każdym zabiegu agrotechnicznym ziemia oddaje kolejne zabytki. Wyjście w pole uzależnione jest jednakże od warunków atmosferycznych, bowiem zmarznięta ziemia i zalegający na niej zmrożony śnieg nie pozwalają na machanie wykrywaczem metali i wbicie łopaty w grunt. Jednakże już teraz twierdzę, iż cel poszukiwań został osiągnięty. Z jednej strony udało się potwierdzić, iż na Michałowie w 1920 r. wojsko polskie (w tym oddziały wielkopolskie - o tym wątku i o wielkopolaninie hr. Ignacym Mielżyńskim opowiem podczas VII Festiwal Historyczny „Tajemnice Trzech Stuleci” organizowanego przez Karol Soberski) starło się z bolszewikami, z drugiej strony zaś zaraziłem młodych ludzi swoją pasją – poznawaniem historii, zwłaszcza tej lokalnej, w terenie. Zapowiada się też, iż od tego roku nasze poszukiwania będą miały bardziej sformalizowany charakter w ramach istniejących już struktur.

Marcin Perliński