Kiedy Brodnica żyła rockiem

Republika, Lombard, Dżem, Kasa Chorych, a obok nich młodzi muzycy z Brodnicy. W latach 80. nasze miasto przyciągało tysiące fanów rocka z różnych stron kraju. Do nieistniejącego już amfiteatru w Parku Chopina zjeżdżała młodzież, dla której muzyka była czymś więcej niż rozrywką. Brodnicki festiwal „Rock na Pojezierzu”, znany później jako Muzyczny Camping, należał do najciekawszych wydarzeń ówczesnej sceny rockowej.

Był rok 1982. W Polsce trwał stan wojenny, rzeczywistość była szara, a dostęp do zachodniej muzyki i niezależnej kultury mocno ograniczony. Tymczasem w niewielkiej Brodnicy narodziło się wydarzenie, które miało przyciągać młodych ludzi z całego kraju.

Pomysłodawcą festiwalu był Grzegorz Grabowski, związany z Brodnickim Domem Kultury. Inicjatywę podchwycił ówczesny dyrektor BDK Waldemar Gęsicki. Pierwsza impreza odbyła się latem 1982 roku pod nazwą „Rock na Pojezierzu”. Sceną był amfiteatr w Parku Chopina, którego dziś już nie ma. Obecnie w parku znajduje się scena plenerowa, ale usytuowana w zupełnie innym miejscu i będąca jedynie namiastką dawnego amfiteatru. To właśnie tam, na nieistniejącej już scenie, wystąpili między innymi Republika, Lombard oraz miejscowy Eksperyment. Dla brodnickiej publiczności była to okazja, by zobaczyć na żywo wykonawców znanych z radiowej Trójki, a także zespoły dopiero zdobywające popularność.

Rock w mieście nad Drwęcą

W pierwszej połowie lat 80. Brodnica zaczęła być kojarzona z muzyką rockową daleko poza granicami regionu. Festiwal, funkcjonujący następnie jako Muzyczny Camping, stanowił jedną z przestrzeni prezentacji zespołów, które nie zawsze mogły liczyć na obecność w ogólnopolskich mediach. Pod tym względem brodnicka impreza przypominała słynny festiwal w Jarocinie. Była miejscem spotkania różnych muzycznych środowisk, od fanów tradycyjnego rocka i bluesa po punkowców. Na koncerty przyjeżdżały tysiące młodych ludzi, a wraz z nimi charakterystyczna atmosfera tamtych lat.

Nie wszystkim się to podobało. Ówczesna prasa opisywała nie tylko występy muzyków, lecz także zachowanie publiczności, tłumy młodzieży w centrum miasta i problemy związane z organizacją tak dużego wydarzenia. W jednej z relacji z 1983 roku pisano o kilku tysiącach punków, którzy przyjechali do Brodnicy, oraz o ich obecności w parku, nad wodą i w okolicach ruin zamku. Dla spokojnego na co dzień miasta był to niewątpliwie niezwykły widok. Przez kilka dni Brodnica żyła muzyką, a ulice wypełniali ludzie, których na co dzień raczej się tu nie spotykało.

Brodnica miała również własnych muzyków

Festiwal nie powstał jednak na muzycznej pustyni. W Brodnicy byli młodzi ludzie, którzy nie tylko słuchali rocka, ale także sami próbowali go tworzyć. Jedną z takich formacji był Eksperyment, założony w lutym 1982 roku przez gitarzystę Zenona Zawieracza. Początkowo grali z nim bracia Włodzimierz i Wiesław Lewandowscy, później dołączył Krzysztof Kaczmarek. Z zespołem współpracowali także Eugeniusz Dybowski, Zbigniew Stasiak i Jan Roch Mełnicki. Muzycy zaczynali od prób w prywatnych mieszkaniach, by następnie przenieść się do Brodnickiego Domu Kultury. Ich menedżerem został Grzegorz Grabowski, współtwórca brodnickiego festiwalu.

Eksperyment poszukiwał własnego brzmienia na pograniczu rocka, jazzu i bluesa. Nie ograniczał się do występów przed miejscową publicznością. Już w pierwszym roku działalności zdobywał nagrody na ogólnopolskich imprezach muzycznych.

W kwietniu 1982 roku zajął drugie miejsce na Inowrocławskich Spotkaniach Artystycznych. W sierpniu wystąpił w Krakowie na Open Rock, a jego gitarzysta Zenon Zawieracz został wyróżniony za kompozycje. Zespół nagrywał też w Polskim Radiu w Bydgoszczy, koncertował w północnej Polsce, a w 1983 roku zakwalifikował się do występu na Rawie Blues w Katowicach. Grał również koncerty z takimi formacjami jak Dżem czy Nocna Zmiana Bluesa.

To pokazuje, że ówczesne muzyczne życie Brodnicy nie kończyło się na organizowaniu festiwalu. Miasto miało również własnych wykonawców, którzy potrafili zaistnieć na ogólnopolskiej scenie.

Gitarzysta, który nie chciał grać z Perfectem

Szczególną postacią tamtego środowiska był Zenon Zawieracz, nazywany przez kolegów Mulą. Fascynował się Jimim Hendrixem, miał znakomity słuch muzyczny i wyjątkowe umiejętności gitarowe. Podczas jednego z występów w Inowrocławiu zwrócił na siebie uwagę osoby związanej z zespołem Perfect. Zaproszono go na przesłuchanie do Warszawy, gdzie spotkał Zbigniewa Hołdysa. Jak po latach opowiadał Wiesław Lewandowski, Hołdys był zachwycony grą młodego brodniczanina. Kiedy jednak zapytał go o znajomość repertuaru Perfectu, Zawieracz odpowiedział, że nie zna tych utworów, ponieważ takiej muzyki nie gra i nie słucha. Do współpracy nie doszło. Zawieracz występował natomiast później z cenioną bluesową formacją Kasa Chorych.

Historia jego kariery pokazuje, jak duży potencjał miała lokalna scena muzyczna. Muzycy z Brodnicy nie tylko występowali obok znanych wykonawców, ale potrafili również zainteresować ludzi związanych z najważniejszymi polskimi zespołami tamtej epoki.

Koncerty, podróże i wspomnienia

Rockowe lata 80. to nie tylko muzyka, lecz również historie, które uczestnicy tamtych wydarzeń opowiadali jeszcze przez dziesięciolecia.

Włodzimierz Lewandowski wspominał w archiwalnym wywiadzie dla „Czasu Brodnicy”, że podczas pierwszego festiwalu jego żona przyszła posłuchać występu Eksperymentu z małym synkiem w wózku. Nie mogła podejść bliżej sceny, więc opiekę nad dzieckiem zaproponowała jej Małgorzata Ostrowska z Lombardu. Muzycy zapamiętali również wyprawę na Rawę Blues do Katowic. Podróżowali Tatrą, która w drodze powrotnej uległa awarii. Według relacji perkusisty przez trzy dni próbowali dotrzeć z niesprawnym samochodem do Częstochowy, a ostatni odcinek drogi do Brodnicy pokonali autostopem.

Tak wyglądało wówczas życie koncertujących zespołów. Bez dzisiejszego zaplecza technicznego, wygodnych busów i łatwego kontaktu z organizatorami. Za to z ogromnym zapałem do grania i podróżowania po Polsce.

Brodnicki rock pamiętano nawet w Kanadzie

O tym, jak daleko sięgała sława brodnickich koncertów, świadczy historia opowiedziana przed laty przez nieżyjącego już Wojciecha Kupczyka, wieloletniego współpracownika „Czasu Brodnicy”.

Podczas zimowych igrzysk olimpijskich w Vancouver w 2010 roku spotkał Polaków mieszkających od dawna w Kanadzie. Kiedy dowiedzieli się, że pochodzi z Brodnicy, zaczęli wspominać festiwal z 1982 roku. Przyjechali na niego z Wrocławia i zapamiętali przede wszystkim występ gitarzysty Eksperymentu. Wspominali też, że wydali w Brodnicy wszystkie pieniądze i na powrót musieli zarobić, pracując przez kilkanaście dni na budowie. Jeden z rozmówców Kupczyka opowiadał również o swoim późniejszym pobycie w Dortmundzie. W jednym z tamtejszych lokali usłyszał znakomitego gitarzystę. Kiedy podszedł bliżej sceny, rozpoznał Zenona Zawieracza, którego wiele lat wcześniej oglądał na festiwalu w Brodnicy.

Zawieracz po zakończeniu działalności Eksperymentu wyjechał do Niemiec. Nadal grał na gitarze, choć utrzymywał się również z innych zajęć. Zmarł w Dortmundzie 7 listopada 1995 roku, w wieku zaledwie 38 lat. Tam został pochowany.

Po tamtej scenie pozostały wspomnienia

Dawny amfiteatr w Parku Chopina przestał istnieć, a dzisiejsza scena plenerowa, znajdująca się w innej części parku, nie oddaje rozmachu dawnego obiektu. Zmieniła się również Brodnica, a muzyczne życie miasta wygląda dziś zupełnie inaczej.

W latach 80. przyjeżdżały tu jednak tysiące młodych ludzi, by słuchać rocka i bluesa, poznawać nowe zespoły, spotykać podobnych sobie pasjonatów muzyki. Na jednej scenie pojawiali się znani wykonawcy i młodzi muzycy, którzy dopiero szukali własnej drogi. Dla jednych brodnicki festiwal był niezapomnianym przeżyciem muzycznym. Dla innych — jak wynika z ówczesnych prasowych relacji — wydarzeniem budzącym niepokój i kontrowersje. Niezależnie od ocen wpisał się jednak w historię miasta.

Dziś świadectwem tamtych czasów pozostają archiwalne zdjęcia, wycinki prasowe i wspomnienia uczestników. Jednym z takich dokumentów jest fotografia zespołu Eksperyment z 1982 roku, wykonana po jego wizycie w Polskim Radiu w Bydgoszczy. Przypomina ona czasy, kiedy Brodnica miała własną ambitną scenę rockową, a nazwa miasta pojawiała się w rozmowach fanów muzyki w całej Polsce.

Fot. Archiwum „Czasu Brodnicy”

Zespół Eksperyment po wizycie w Polskim Radiu w Bydgoszczy w 1982 roku. Od lewej: prawdopodobnie Grzegorz Grabowski, Wiesław Lewandowski, Krzysztof Kaczmarek, Zbigniew Stasiak, Włodzimierz Lewandowski i Eugeniusz Dybowski. Na schodach siedzi Zenon Zawieracz.